Agilité

Suites et intégrales

Signaler

Énoncé

On considère les suites (un)(u_n) et (vn)(v_n) définies, pour tout entier naturel nn non nul, par :

{u1=1un=un1+1n pour n2\left\lbrace\begin{matrix} u_1 = 1 \\ u_n = u_{n-1} + \dfrac{1}{n} \text{ pour } n \ge 2 \end{matrix}\right.

et vn=unlnnv_n = u_n - \ln n pour n1n \ge 1.

  1. a) Calculer u2u_2, u3u_3 et u4u_4.
    b) Montrer que, pour tout entier naturel nn non nul : un=k=1n1ku_n = \displaystyle\sum_{k=1}^n \frac{1}{k}

  2. a) Montrer que, pour tout entier naturel kk non nul : 1k+1kk+11x dx1k\displaystyle \frac{1}{k+1} \le \displaystyle\int_k^{k+1} \frac{1}{x}~dx \le \frac{1}{k}

    b) En déduire que, pour tout entier nn supérieur ou égal à 22, on a les inégalités suivantes :

    un1lnnun1nu_n - 1 \le \ln n \le u_n - \frac{1}{n}

    et

    0vn10 \le v_n \le 1

  3. a) Montrer que, pour tout entier naturel nn non nul :

    vn+1vn=1n+1nn+11x dxv_{n+1} - v_n = \frac{1}{n+1} - \displaystyle\int_n^{n+1} \frac{1}{x}~dx

    b) En déduire le sens de variation de la suite (vn)(v_n).

  4. Montrer que la suite (vn)(v_n) converge. On note γ\gamma la limite de la suite (vn)(v_n) (on ne cherchera pas à calculer γ\gamma).

Quelle est la limite de la suite (un)(u_n) ?

Révéler le corrigé

  1. a)
    u2=u1+12=1+12=32u_2 = u_1+\frac{1}{2} = 1+\frac{1}{2} = \frac{3}{2}

u3=u2+13=32+13=116u_3 = u_2+\frac{1}{3} = \frac{3}{2}+\frac{1}{3} = \frac{11}{6}

u4=u3+14=116+14=2512u_4 = u_3+\frac{1}{4} = \frac{11}{6}+\frac{1}{4} = \frac{25}{12}

  1. b)
    On veut démontrer par récurrence que pour tout entier naturel nn non nul, un=k=1n1ku_n = \displaystyle\sum_{k=1}^n \frac{1}{k}.

u1=1u_1 = 1 et k=111k=11=1\displaystyle\sum_{k=1}^1 \frac{1}{k} = \frac{1}{1} = 1

donc : u1=k=111ku_1 = \displaystyle\sum_{k=1}^1 \frac{1}{k}, la propriété est vraie au rang n=1n = 1.

Supposons que pour un certain entier naturel nn, un=k=1n1ku_n = \displaystyle\sum_{k=1}^n \frac{1}{k}.

Montrons qu'elle est alors vraie au rang n+1n+1.

Montrons que un+1=k=1n+11ku_{n+1} = \displaystyle\sum_{k=1}^{n+1} \frac{1}{k}.

un+1=un+1n+1u_{n+1} = u_n + \frac{1}{n+1}

un+1=k=1n1k+1n+1u_{n+1} = \displaystyle\sum_{k=1}^n \frac{1}{k}+\frac{1}{n+1}

un+1=k=1n+11ku_{n+1} = \displaystyle\sum_{k=1}^{n+1} \frac{1}{k}

La propriété est vraie au rang n+1n+1.

Conclusion : pour tout entier naturel nn non nul, un=k=1n1ku_n = \displaystyle\sum_{k=1}^n \frac{1}{k}.

  1. a)
    Pour tout kNk \in \mathbb{N}^*,

kxk+1k \le x \le k+1

1k+11x1k\dfrac{1}{k+1} \le \dfrac{1}{x} \le \dfrac{1}{k}

1k+1kk+11dxkk+11xdx1kkk+11dx\dfrac{1}{k+1} \displaystyle\int_k^{k+1}1dx \le \displaystyle\int_k^{k+1}\frac{1}{x}dx \le \frac{1}{k} \displaystyle\int_k^{k+1}1dx

1k+1[x]kk+1kk+11xdx1k[x]kk+1\dfrac{1}{k+1}[x]_k^{k+1} \le \displaystyle\int_k^{k+1}\dfrac{1}{x}dx \le \dfrac{1}{k}[x]_k^{k+1}

1k+1(k+1k)kk+11xdx1k(k+1k)\dfrac{1}{k+1}(k+1-k) \le \displaystyle\int_k^{k+1}\dfrac{1}{x}dx \le \dfrac{1}{k}(k+1-k)

1k+1kk+11xdx1k\dfrac{1}{k+1} \le \displaystyle\int_k^{k+1}\dfrac{1}{x}dx \le \dfrac{1}{k}

  1. b)
    On en déduit que :

12121xdx1\dfrac{1}{2} \le \displaystyle\int_1^2 \dfrac{1}{x}dx \le 1

13231xdx12\dfrac{1}{3} \le \displaystyle\int_2^3\dfrac{1}{x}dx \le \dfrac{1}{2}

...

1nn1n1xdx1n1\dfrac{1}{n} \le \displaystyle\int_{n-1}^n\dfrac{1}{x}dx \le \dfrac{1}{n-1}

On additionne membre à membre :

k=2n1k1n1xdxk=1n11k\displaystyle\sum_{k=2}^n\frac{1}{k} \le \displaystyle\int_1^n\frac{1}{x}dx \le \displaystyle\sum_{k=1}^{n-1}\frac{1}{k}

k=1n1k1[lnx]1nk=1n1k1n\displaystyle\sum_{k=1}^n\frac{1}{k} -1 \le [\ln x]1^n \le \displaystyle\sum_{k=1}^n\frac{1}{k}-\frac{1}{n}

un1lnnln(1)un1nu_n-1 \le \ln n - \ln(1) \le u_n-\frac{1}{n}

Pour tout entier naturel n2n \ge 2, un1lnnun1nu_n-1 \le \ln n \le u_n-\dfrac{1}{n}.

Ainsi :

un+1nlnnun+1-u_n+\dfrac{1}{n} \le -\ln n \le -u_n+1

1nunlnn1\dfrac{1}{n} \le u_n-\ln n \le 1

0<1nvn10 < \dfrac{1}{n} \le v_n \le 1

Pour tout entier naturel n2n \ge 2, 0vn10 \le v_n \le 1.

  1. a et b)
    Pour tout entier naturel nn non nul,

vn+1vn=un+1ln(n+1)un+lnnv_{n+1} - v_n = u_{n+1}-\ln(n+1)-u_n+\ln n

vn+1vn=1n+1ln(n+1)+lnnv_{n+1}-v_n = \frac{1}{n+1}-\ln(n+1)+\ln n

vn+1vn=1n+1+n+1n1xdxv_{n+1} - v_n = \dfrac{1}{n+1} + \displaystyle\int_{n+1}^n\frac{1}{x}dx

vn+1vn=1n+1nn+11xdxv_{n+1} - v_n = \dfrac{1}{n+1} - \displaystyle\int_n^{n+1}\frac{1}{x}dx

Or d'après 2. a),

1n+1nn+11xdx1n\dfrac{1}{n+1} \le \displaystyle\int_n^{n+1}\frac{1}{x}dx \le \dfrac{1}{n}

Donc :

1nnn+11xdx1n+1-\dfrac{1}{n} \le -\displaystyle\int_n^{n+1}\frac{1}{x}dx \le -\dfrac{1}{n+1}

1n+11nvn+1vn0\dfrac{1}{n+1}-\dfrac{1}{n} \le v_{n+1}-v_n \le 0

(vn)(v_n) est strictement décroissante.

(vn)(v_n) est décroissante et minorée par 00 (d'après 2. b)), donc (vn)(v_n) converge.

On note : limn+vn=γ\displaystyle\lim_{n \to +\infty} v_n = \gamma.

limn+un=limn+vn+lnn\displaystyle\lim_{n \to +\infty} u_n = \displaystyle\lim_{n \to +\infty}v_n+\ln n

limn+un=limn+γ+lnn\displaystyle\lim_{n \to +\infty}u_n=\displaystyle\lim_{n \to +\infty}\gamma + \ln n

limn+un=+\displaystyle\lim_{n \to +\infty}u_n=+\infty

(un)(u_n), aussi appelée la série harmonique, diverge.